Bhagavad Gita Chapters 11-15

English transliteration with pronunciation videos

Bhagavad Gita Chapters 11-15

English transliteration for recitation practice, with chapter-by-chapter pronunciation video links.

Chapter 11: Vishvarupa Darshana Yoga

55 verses

(11:1)

arjuna uvāca.

madanugrahāya paramaṃ guhyamadhyātmasaṃjñitam.

yattvayoktaṃ vacastena moho.ayaṃ vigato mama

(11:2)

bhavāpyayau hi bhūtānāṃ śrutau vistaraśo mayā.

tvattaḥ kamalapatrākṣa māhātmyamapi cāvyayam

(11:3)

evametadyathāttha tvamātmānaṃ parameśvara.

draṣṭumicchāmi te rūpamaiśvaraṃ puruṣottama

(11:4)

manyase yadi tacchakyaṃ mayā draṣṭumiti prabho.

yogeśvara tato me tvaṃ darśayātmānamavyayam

(11:5)

śrībhagavānuvāca.

paśya me pārtha rūpāṇi śataśo.atha sahasraśaḥ.

nānāvidhāni divyāni nānāvarṇākṛtīni ca

(11:6)

paśyādityānvasūnrudrānaśvinau marutastathā.

bahūnyadṛṣṭapūrvāṇi paśyāścaryāṇi bhārata

(11:7)

ihaikasthaṃ jagatkṛtsnaṃ paśyādya sacarācaram.

mama dehe guḍākeśa yaccānyad draṣṭumicchasi

(11:8)

na tu māṃ śakyase draṣṭumanenaiva svacakṣuṣā.

divyaṃ dadāmi te cakṣuḥ paśya me yogamaiśvaram

(11:9)

sañjaya uvāca.

evamuktvā tato rājanmahāyogeśvaro hariḥ.

darśayāmāsa pārthāya paramaṃ rūpamaiśvaram

(11:10)

anekavaktranayanamanekādbhutadarśanam.

anekadivyābharaṇaṃ divyānekodyatāyudham

(11:11)

divyamālyāmbaradharaṃ divyagandhānulepanam.

sarvāścaryamayaṃ devamanantaṃ viśvatomukham

(11:12)

divi sūryasahasrasya bhavedyugapadutthitā.

yadi bhāḥ sadṛśī sā syādbhāsastasya mahātmanaḥ

(11:13)

tatraikasthaṃ jagatkṛtsnaṃ pravibhaktamanekadhā.

apaśyaddevadevasya śarīre pāṇḍavastadā

(11:14)

tataḥ sa vismayāviṣṭo hṛṣṭaromā dhanañjayaḥ.

praṇamya śirasā devaṃ kṛtāñjalirabhāṣata

(11:15)

arjuna uvāca.

paśyāmi devāṃstava deva dehe sarvāṃstathā bhūtaviśeṣasaṅghān.

brahmāṇamīśaṃ kamalāsanasthaṃ ṛṣīṃśca sarvānuragāṃśca divyān

(11:16)

anekabāhūdaravaktranetraṃ paśyāmi tvāṃ sarvato.anantarūpam.

nāntaṃ na madhyaṃ na punastavādiṃ paśyāmi viśveśvara viśvarūpa

(11:17)

kirīṭinaṃ gadinaṃ cakriṇaṃ ca tejorāśiṃ sarvato dīptimantam.

paśyāmi tvāṃ durnirīkṣyaṃ samantād dīptānalārkadyutimaprameyam

(11:18)

tvamakṣaraṃ paramaṃ veditavyaṃ tvamasya viśvasya paraṃ nidhānam.

tvamavyayaḥ śāśvatadharmagoptā sanātanastvaṃ puruṣo mato me

(11:19)

anādimadhyāntamanantavīryam anantabāhuṃ śaśisūryanetram.

paśyāmi tvāṃ dīptahutāśavaktraṃ svatejasā viśvamidaṃ tapantam

(11:20)

dyāvāpṛthivyoridamantaraṃ hi vyāptaṃ tvayaikena diśaśca sarvāḥ.

dṛṣṭvādbhutaṃ rūpamugraṃ tavedaṃ lokatrayaṃ pravyathitaṃ mahātman

(11:21)

amī hi tvāṃ surasaṅghā viśanti kecidbhītāḥ prāñjalayo gṛṇanti.

svastītyuktvā maharṣisiddhasaṅghāḥ stuvanti tvāṃ stutibhiḥ puṣkalābhiḥ

(11:22)

rudrādityā vasavo ye ca sādhyā viśve.aśvinau marutaścoṣmapāśca.

gandharvayakṣāsurasiddhasaṅghā vīkṣante tvāṃ vismitāścaiva sarve

(11:23)

rūpaṃ mahatte bahuvaktranetraṃ mahābāho bahubāhūrupādam.

bahūdaraṃ bahudaṃṣṭrākarālaṃ dṛṣṭvā lokāḥ pravyathitāstathāham

(11:24)

nabhaḥspṛśaṃ dīptamanekavarṇaṃ vyāttānanaṃ dīptaviśālanetram.

dṛṣṭvā hi tvāṃ pravyathitāntarātmā dhṛtiṃ na vindāmi śamaṃ ca viṣṇo

(11:25)

daṃṣṭrākarālāni ca te mukhāni dṛṣṭvaiva kālānalasannibhāni.

diśo na jāne na labhe ca śarma prasīda deveśa jagannivāsa

(11:26)

amī ca tvāṃ dhṛtarāṣṭrasya putrāḥ sarve sahaivāvanipālasaṅghaiḥ.

bhīṣmo droṇaḥ sūtaputrastathāsau sahāsmadīyairapi yodhamukhyaiḥ

(11:27)

vaktrāṇi te tvaramāṇā viśanti daṃṣṭrākarālāni bhayānakāni.

kecidvilagnā daśanāntareṣu sandṛśyante cūrṇitairuttamāṅgaiḥ

(11:28)

yathā nadīnāṃ bahavo.ambuvegāḥ samudramevābhimukhā dravanti.

tathā tavāmī naralokavīrā viśanti vaktrāṇyabhivijvalanti

(11:29)

yathā pradīptaṃ jvalanaṃ pataṅgā viśanti nāśāya samṛddhavegāḥ.

tathaiva nāśāya viśanti lokāsa- tavāpi vaktrāṇi samṛddhavegāḥ

(11:30)

lelihyase grasamānaḥ samantāl- lokānsamagrānvadanairjvaladbhiḥ.

tejobhirāpūrya jagatsamagraṃ bhāsastavogrāḥ pratapanti viṣṇo

(11:31)

ākhyāhi me ko bhavānugrarūpo namo.astu te devavara prasīda.

vijñātumicchāmi bhavantamādyaṃ na hi prajānāmi tava pravṛttim

(11:32)

śrībhagavānuvāca.

kālo.asmi lokakṣayakṛtpravṛddho lokānsamāhartumiha pravṛttaḥ.

ṛte.api tvāṃ na bhaviṣyanti sarve ye.avasthitāḥ pratyanīkeṣu yodhāḥ

(11:33)

tasmāttvamuttiṣṭha yaśo labhasva jitvā śatrūn bhuṅkṣva rājyaṃ samṛddham.

mayaivaite nihatāḥ pūrvameva nimittamātraṃ bhava savyasācin

(11:34)

droṇaṃ ca bhīṣmaṃ ca jayadrathaṃ ca karṇaṃ tathānyānapi yodhavīrān.

mayā hatāṃstvaṃ jahi mavyathiṣṭhā yudhyasva jetāsi raṇe sapatnān

(11:35)

sañjaya uvāca.

etacchrutvā vacanaṃ keśavasya kṛtāñjalirvepamānaḥ kirīṭī.

namaskṛtvā bhūya evāha kṛṣṇaṃ sagadgadaṃ bhītabhītaḥ praṇamya

(11:36)

arjuna uvāca.

sthāne hṛṣīkeśa tava prakīrtyā jagatprahṛṣyatyanurajyate ca.

rakṣāṃsi bhītāni diśo dravanti sarve namasyanti ca siddhasaṅghāḥ

(11:37)

kasmācca te na nameranmahātman garīyase brahmaṇo.apyādikartre.

ananta deveśa jagannivāsa tvamakṣaraṃ sadasattatparaṃ yat

(11:38)

tvamādidevaḥ puruṣaḥ purāṇasa- tvamasya viśvasya paraṃ nidhānam.

vettāsi vedyaṃ ca paraṃ ca dhāma tvayā tataṃ viśvamanantarūpa

(11:39)

vāyuryamo.agnirvaruṇaḥ śaśāṅkaḥ prajāpatistvaṃ prapitāmahaśca.

namo namaste.astu sahasrakṛtvaḥ punaśca bhūyo.api namo namaste

(11:40)

namaḥ purastādatha pṛṣṭhataste namo.astu te sarvata eva sarva.

anantavīryāmitavikramastvaṃ sarvaṃ samāpnoṣi tato.asi sarvaḥ

(11:41)

sakheti matvā prasabhaṃ yaduktaṃ he kṛṣṇa he yādava he sakheti.

ajānatā mahimānaṃ tavedaṃ mayā pramādātpraṇayena vāpi

(11:42)

yaccāvahāsārthamasatkṛto.asi vihāraśayyāsanabhojaneṣu.

eko.athavāpyacyuta tatsamakṣaṃ tatkṣāmaye tvāmahamaprameyam

(11:43)

pitāsi lokasya carācarasya tvamasya pūjyaśca gururgarīyān.

na tvatsamo.astyabhyadhikaḥ kuto.anyo lokatraye.apyapratimaprabhāva

(11:44)

tasmātpraṇamya praṇidhāya kāyaṃ prasādaye tvāmahamīśamīḍyam.

piteva putrasya sakheva sakhyuḥ priyaḥ priyāyārhasi deva soḍhum

(11:45)

adṛṣṭapūrvaṃ hṛṣito.asmi dṛṣṭvā bhayena ca pravyathitaṃ mano me.

tadeva me darśaya deva rūpaṃ prasīda deveśa jagannivāsa

(11:46)

kirīṭinaṃ gadinaṃ cakrahastaṃ icchāmi tvāṃ draṣṭumahaṃ tathaiva.

tenaiva rūpeṇa caturbhujena sahasrabāho bhava viśvamūrte

(11:47)

śrībhagavānuvāca.

mayā prasannena tavārjunedaṃ rūpaṃ paraṃ darśitamātmayogāt.

tejomayaṃ viśvamanantamādyaṃ yanme tvadanyena na dṛṣṭapūrvam

(11:48)

na vedayajñādhyayanairna dānaira- na ca kriyābhirna tapobhirugraiḥ.

evaṃrūpaḥ śakya ahaṃ nṛloke draṣṭuṃ tvadanyena kurupravīra

(11:49)

mā te vyathā mā ca vimūḍhabhāvo dṛṣṭvā rūpaṃ ghoramīdṛṅmamedam.

vyapetabhīḥ prītamanāḥ punastvaṃ tadeva me rūpamidaṃ prapaśya

(11:50)

sañjaya uvāca.

ityarjunaṃ vāsudevastathoktvā svakaṃ rūpaṃ darśayāmāsa bhūyaḥ.

āśvāsayāmāsa ca bhītamenaṃ bhūtvā punaḥ saumyavapurmahātmā

(11:51)

arjuna uvāca.

dṛṣṭvedaṃ mānuṣaṃ rūpaṃ tava saumyaṃ janārdana.

idānīmasmi saṃvṛttaḥ sacetāḥ prakṛtiṃ gataḥ

(11:52)

śrībhagavānuvāca.

sudurdarśamidaṃ rūpaṃ dṛṣṭavānasi yanmama.

devā apyasya rūpasya nityaṃ darśanakāṅkṣiṇaḥ

(11:53)

nāhaṃ vedairna tapasā na dānena na cejyayā.

śakya evaṃvidho draṣṭuṃ dṛṣṭavānasi māṃ yathā

(11:54)

bhaktyā tvananyayā śakya ahamevaṃvidho.arjuna.

jñātuṃ draṣṭuṃ ca tattvena praveṣṭuṃ ca parantapa

(11:55)

matkarmakṛnmatparamo madbhaktaḥ saṅgavarjitaḥ.

nirvairaḥ sarvabhūteṣu yaḥ sa māmeti pāṇḍava

Chapter 12: Bhakti Yoga

20 verses

(12:1)

arjuna uvāca.

evaṃ satatayuktā ye bhaktāstvāṃ paryupāsate.

ye cāpyakṣaramavyaktaṃ teṣāṃ ke yogavittamāḥ

(12:2)

śrībhagavānuvāca.

mayyāveśya mano ye māṃ nityayuktā upāsate.

śraddhayā parayopetāḥ te me yuktatamā matāḥ

(12:3)

ye tvakṣaramanirdeśyamavyaktaṃ paryupāsate.

sarvatragamacintyañca kūṭasthamacalandhruvam

(12:4)

sanniyamyendriyagrāmaṃ sarvatra samabuddhayaḥ.

te prāpnuvanti māmeva sarvabhūtahite ratāḥ

(12:5)

kleśo.adhikatarasteṣāmavyaktāsaktacetasām ||

avyaktā hi gatirduḥkhaṃ dehavadbhiravāpyate

(12:6)

ye tu sarvāṇi karmāṇi mayi saṃnyasya matparaḥ.

ananyenaiva yogena māṃ dhyāyanta upāsate

(12:7)

teṣāmahaṃ samuddhartā mṛtyusaṃsārasāgarāt.

bhavāmi nacirātpārtha mayyāveśitacetasām

(12:8)

mayyeva mana ādhatsva mayi buddhiṃ niveśaya.

nivasiṣyasi mayyeva ata ūrdhvaṃ na saṃśayaḥ

(12:9)

atha cittaṃ samādhātuṃ na śaknoṣi mayi sthiram.

abhyāsayogena tato māmicchāptuṃ dhanañjaya

(12:10)

abhyāse.apyasamartho.asi matkarmaparamo bhava.

madarthamapi karmāṇi kurvansiddhimavāpsyasi

(12:11)

athaitadapyaśakto.asi kartuṃ madyogamāśritaḥ.

sarvakarmaphalatyāgaṃ tataḥ kuru yatātmavān

(12:12)

śreyo hi jñānamabhyāsājjñānāddhyānaṃ viśiṣyate.

dhyānātkarmaphalatyāgastyāgācchāntiranantaram

(12:13)

adveṣṭā sarvabhūtānāṃ maitraḥ karuṇa eva ca.

nirmamo nirahaṅkāraḥ samaduḥkhasukhaḥ kṣamī

(12:14)

santuṣṭaḥ satataṃ yogī yatātmā dṛḍhaniścayaḥ.

mayyarpitamanobuddhiryo madbhaktaḥ sa me priyaḥ

(12:15)

yasmānnodvijate loko lokānnodvijate ca yaḥ.

harṣāmarṣabhayodvegairmukto yaḥ sa ca me priyaḥ

(12:16)

anapekṣaḥ śucirdakṣa udāsīno gatavyathaḥ.

sarvārambhaparityāgī yo madbhaktaḥ sa me priyaḥ

(12:17)

yo na hṛṣyati na dveṣṭi na śocati na kāṅkṣati.

śubhāśubhaparityāgī bhaktimānyaḥ sa me priyaḥ

(12:18)

samaḥ śatrau ca mitre ca tathā mānāpamānayoḥ.

śītoṣṇasukhaduḥkheṣu samaḥ saṅgavivarjitaḥ

(12:19)

tulyanindāstutirmaunī santuṣṭo yena kenacit.

aniketaḥ sthiramatirbhaktimānme priyo naraḥ

(12:20)

ye tu dharmyāmṛtamidaṃ yathoktaṃ paryupāsate.

śraddadhānā matparamā bhaktāste.atīva me priyāḥ

Chapter 13: Kshetra Kshetrajna Vibhaga Yoga

34 verses

(13:1)

arjuna uvāca.

prakṛtiṃ puruṣaṃ caiva kṣetraṃ kṣetrajñameva ca.

etadveditumicchāmi jñānaṃ jñeyaṃ ca keśava

(13:2)

śrībhagavānuvāca.

idaṃ śarīraṃ kaunteya kṣetramityabhidhīyate.

etadyo vetti taṃ prāhuḥ kṣetrajña iti tadvidaḥ

(13:3)

kṣetrajñaṃ cāpi māṃ viddhi sarvakṣetreṣu bhārata.

kṣetrakṣetrajñayorjñānaṃ yattajjñānaṃ mataṃ mama

(13:4)

tatkṣetraṃ yacca yādṛkca yadvikāri yataśca yat.

sa ca yo yatprabhāvaśca tatsamāsena me śṛṇu

(13:5)

ṛṣibhirbahudhā gītaṃ chandobhirvividhaiḥ pṛthak.

brahmasūtrapadaiścaiva hetumadbhirviniścitaiḥ

(13:6)

mahābhūtānyahaṃkāro buddhiravyaktameva ca.

indriyāṇi daśaikaṃ ca pañca cendriyagocarāḥ

(13:7)

icchā dveṣaḥ sukhaṃ duḥkhaṃ saṃghātaścetanā dhṛtiḥ.

etatkṣetraṃ samāsena savikāramudāhṛtam

(13:8)

amānitvamadambhitvamahiṃsā kṣāntirārjavam.

ācāryopāsanaṃ śaucaṃ sthairyamātmavinigrahaḥ

(13:9)

indriyārtheṣu vairāgyamanahaṃkāra eva ca.

janmamṛtyujarāvyādhiduḥkhadoṣānudarśanam

(13:10)

asaktiranabhiṣvaṅgaḥ putradāragṛhādiṣu.

nityaṃ ca samacittatvamiṣṭāniṣṭopapattiṣu

(13:11)

mayi cānanyayogena bhaktiravyabhicāriṇī.

viviktadeśasevitvamaratirjanasaṃsadi

(13:12)

adhyātmajñānanityatvaṃ tattvajñānārthadarśanam.

etajjñānamiti proktamajñānaṃ yadato.anyathā

(13:13)

jñeyaṃ yattatpravakṣyāmi yajjñātvāmṛtamaśnute.

anādi matparaṃ brahma na sattannāsaducyate

(13:14)

sarvataḥ pāṇipādaṃ tatsarvato.akṣiśiromukham.

sarvataḥ śrutimalloke sarvamāvṛtya tiṣṭhati

(13:15)

sarvendriyaguṇābhāsaṃ sarvendriyavivarjitam.

asaktaṃ sarvabhṛccaiva nirguṇaṃ guṇabhoktṛ ca

(13:16)

bahirantaśca bhūtānāmacaraṃ carameva ca.

sūkṣmatvāttadavijñeyaṃ dūrasthaṃ cāntike ca tat

(13:17)

avibhaktaṃ ca bhūteṣu vibhaktamiva ca sthitam.

bhūtabhartṛ ca tajjñeyaṃ grasiṣṇu prabhaviṣṇu ca

(13:18)

jyotiṣāmapi tajjyotistamasaḥ paramucyate.

jñānaṃ jñeyaṃ jñānagamyaṃ hṛdi sarvasya viṣṭhitam

(13:19)

iti kṣetraṃ tathā jñānaṃ jñeyaṃ coktaṃ samāsataḥ.

madbhakta etadvijñāya madbhāvāyopapadyate

(13:20)

prakṛtiṃ puruṣaṃ caiva viddhyanādi ubhāvapi.

vikārāṃśca guṇāṃścaiva viddhi prakṛtisambhavān

(13:21)

kāryakāraṇakartṛtve hetuḥ prakṛtirucyate.

puruṣaḥ sukhaduḥkhānāṃ bhoktṛtve heturucyate

(13:22)

puruṣaḥ prakṛtistho hi bhuṅkte prakṛtijānguṇān.

kāraṇaṃ guṇasaṅgo.asya sadasadyonijanmasu

(13:23)

upadraṣṭānumantā ca bhartā bhoktā maheśvaraḥ.

paramātmeti cāpyukto dehe.asminpuruṣaḥ paraḥ

(13:24)

ya evaṃ vetti puruṣaṃ prakṛtiṃ ca guṇaiḥ saha.

sarvathā vartamāno.api na sa bhūyo.abhijāyate

(13:25)

dhyānenātmani paśyanti kecidātmānamātmanā.

anye sāṅkhyena yogena karmayogena cāpare

(13:26)

anye tvevamajānantaḥ śrutvānyebhya upāsate.

te.api cātitarantyeva mṛtyuṃ śrutiparāyaṇāḥ

(13:27)

yāvatsañjāyate kiñcitsattvaṃ sthāvarajaṅgamam.

kṣetrakṣetrajñasaṃyogāttadviddhi bharatarṣabha

(13:28)

samaṃ sarveṣu bhūteṣu tiṣṭhantaṃ parameśvaram.

vinaśyatsvavinaśyantaṃ yaḥ paśyati sa paśyati

(13:29)

samaṃ paśyanhi sarvatra samavasthitamīśvaram.

na hinastyātmanātmānaṃ tato yāti parāṃ gatim

(13:30)

prakṛtyaiva ca karmāṇi kriyamāṇāni sarvaśaḥ.

yaḥ paśyati tathātmānamakartāraṃ sa paśyati

(13:31)

yadā bhūtapṛthagbhāvamekasthamanupaśyati.

tata eva ca vistāraṃ brahma sampadyate tadā

(13:32)

anāditvānnirguṇatvātparamātmāyamavyayaḥ.

śarīrastho.api kaunteya na karoti na lipyate

(13:33)

yathā sarvagataṃ saukṣmyādākāśaṃ nopalipyate.

sarvatrāvasthito dehe tathātmā nopalipyate

(13:34)

yathā prakāśayatyekaḥ kṛtsnaṃ lokamimaṃ raviḥ.

kṣetraṃ kṣetrī tathā kṛtsnaṃ prakāśayati bhārata

Chapter 14: Gunatraya Vibhaga Yoga

27 verses

(14:1)

śrībhagavānuvāca.

paraṃ bhūyaḥ pravakṣyāmi jñānānāṃ jñānamuttamam.

yajjñātvā munayaḥ sarve parāṃ siddhimito gatāḥ

(14:2)

idaṃ jñānamupāśritya mama sādharmyamāgatāḥ.

sarge.api nopajāyante pralaye na vyathanti ca

(14:3)

mama yonirmahad brahma tasmingarbhaṃ dadhāmyaham.

sambhavaḥ sarvabhūtānāṃ tato bhavati bhārata

(14:4)

sarvayoniṣu kaunteya mūrtayaḥ sambhavanti yāḥ.

tāsāṃ brahma mahadyonirahaṃ bījapradaḥ pitā

(14:5)

sattvaṃ rajastama iti guṇāḥ prakṛtisambhavāḥ.

nibadhnanti mahābāho dehe dehinamavyayam

(14:6)

tatra sattvaṃ nirmalatvātprakāśakamanāmayam.

sukhasaṅgena badhnāti jñānasaṅgena cānagha

(14:7)

rajo rāgātmakaṃ viddhi tṛṣṇāsaṅgasamudbhavam.

tannibadhnāti kaunteya karmasaṅgena dehinam

(14:8)

tamastvajñānajaṃ viddhi mohanaṃ sarvadehinām.

pramādālasyanidrābhistannibadhnāti bhārata

(14:9)

sattvaṃ sukhe sañjayati rajaḥ karmaṇi bhārata.

jñānamāvṛtya tu tamaḥ pramāde sañjayatyuta

(14:10)

rajastamaścābhibhūya sattvaṃ bhavati bhārata.

rajaḥ sattvaṃ tamaścaiva tamaḥ sattvaṃ rajastathā

(14:11)

sarvadvāreṣu dehe.asminprakāśa upajāyate.

jñānaṃ yadā tadā vidyādvivṛddhaṃ sattvamityuta

(14:12)

lobhaḥ pravṛttirārambhaḥ karmaṇāmaśamaḥ spṛhā.

rajasyetāni jāyante vivṛddhe bharatarṣabha

(14:13)

aprakāśo.apravṛttiśca pramādo moha eva ca.

tamasyetāni jāyante vivṛddhe kurunandana

(14:14)

yadā sattve pravṛddhe tu pralayaṃ yāti dehabhṛt.

tadottamavidāṃ lokānamalānpratipadyate

(14:15)

rajasi pralayaṃ gatvā karmasaṅgiṣu jāyate.

tathā pralīnastamasi mūḍhayoniṣu jāyate

(14:16)

karmaṇaḥ sukṛtasyāhuḥ sāttvikaṃ nirmalaṃ phalam.

rajasastu phalaṃ duḥkhamajñānaṃ tamasaḥ phalam

(14:17)

sattvātsañjāyate jñānaṃ rajaso lobha eva ca.

pramādamohau tamaso bhavato.ajñānameva ca

(14:18)

ūrdhvaṃ gacchanti sattvasthā madhye tiṣṭhanti rājasāḥ.

jaghanyaguṇavṛttisthā adho gacchanti tāmasāḥ

(14:19)

nānyaṃ guṇebhyaḥ kartāraṃ yadā draṣṭānupaśyati.

guṇebhyaśca paraṃ vetti madbhāvaṃ so.adhigacchati

(14:20)

guṇānetānatītya trīndehī dehasamudbhavān.

janmamṛtyujarāduḥkhairvimukto.amṛtamaśnute

(14:21)

arjuna uvāca.

kairliṅgaistrīnguṇānetānatīto bhavati prabho.

kimācāraḥ kathaṃ caitāṃstrīnguṇānativartate

(14:22)

śrībhagavānuvāca.

prakāśaṃ ca pravṛttiṃ ca mohameva ca pāṇḍava.

na dveṣṭi sampravṛttāni na nivṛttāni kāṅkṣati

(14:23)

udāsīnavadāsīno guṇairyo na vicālyate.

guṇā vartanta ityevaṃ yo.avatiṣṭhati neṅgate

(14:24)

samaduḥkhasukhaḥ svasthaḥ samaloṣṭāśmakāñcanaḥ.

tulyapriyāpriyo dhīrastulyanindātmasaṃstutiḥ

(14:25)

mānāpamānayostulyastulyo mitrāripakṣayoḥ.

sarvārambhaparityāgī guṇātītaḥ sa ucyate

(14:26)

māṃ ca yo.avyabhicāreṇa bhaktiyogena sevate.

sa guṇānsamatītyaitānbrahmabhūyāya kalpate

(14:27)

brahmaṇo hi pratiṣṭhāhamamṛtasyāvyayasya ca.

śāśvatasya ca dharmasya sukhasyaikāntikasya ca

Chapter 15: Purushottama Yoga

20 verses

(15:1)

śrībhagavānuvāca.

ūrdhvamūlamadhaḥśākhamaśvatthaṃ prāhuravyayam.

chandāṃsi yasya parṇāni yastaṃ veda sa vedavit

(15:2)

adhaścordhvaṃ prasṛtāstasya śākhā guṇapravṛddhā viṣayapravālāḥ.

adhaśca mūlānyanusantatāni karmānubandhīni manuṣyaloke

(15:3)

na rūpamasyeha tathopalabhyate nānto na cādirna ca sampratiṣṭhā.

aśvatthamenaṃ suvirūḍhamūlaṃ asaṅgaśastreṇa dṛḍhena chittvā

(15:4)

tataḥ padaṃ tatparimārgitavyaṃ yasmingatā na nivartanti bhūyaḥ.

tameva cādyaṃ puruṣaṃ prapadye.

yataḥ pravṛttiḥ prasṛtā purāṇī

(15:5)

nirmānamohā jitasaṅgadoṣā adhyātmanityā vinivṛttakāmāḥ.

dvandvairvimuktāḥ sukhaduḥkhasaṃjñaira- gacchantyamūḍhāḥ padamavyayaṃ tat

(15:6)

na tadbhāsayate sūryo na śaśāṅko na pāvakaḥ.

yadgatvā na nivartante taddhāma paramaṃ mama

(15:7)

mamaivāṃśo jīvaloke jīvabhūtaḥ sanātanaḥ.

manaḥṣaṣṭhānīndriyāṇi prakṛtisthāni karṣati

(15:8)

śarīraṃ yadavāpnoti yaccāpyutkrāmatīśvaraḥ.

gṛhitvaitāni saṃyāti vāyurgandhānivāśayāt

(15:9)

śrotraṃ cakṣuḥ sparśanaṃ ca rasanaṃ ghrāṇameva ca.

adhiṣṭhāya manaścāyaṃ viṣayānupasevate

(15:10)

utkrāmantaṃ sthitaṃ vāpi bhuñjānaṃ vā guṇānvitam.

vimūḍhā nānupaśyanti paśyanti jñānacakṣuṣaḥ

(15:11)

yatanto yoginaścainaṃ paśyantyātmanyavasthitam.

yatanto.apyakṛtātmāno nainaṃ paśyantyacetasaḥ

(15:12)

yadādityagataṃ tejo jagadbhāsayate.akhilam.

yaccandramasi yaccāgnau tattejo viddhi māmakam

(15:13)

gāmāviśya ca bhūtāni dhārayāmyahamojasā.

puṣṇāmi cauṣadhīḥ sarvāḥ somo bhūtvā rasātmakaḥ

(15:14)

ahaṃ vaiśvānaro bhūtvā prāṇināṃ dehamāśritaḥ.

prāṇāpānasamāyuktaḥ pacāmyannaṃ caturvidham

(15:15)

sarvasya cāhaṃ hṛdi sanniviṣṭo mattaḥ smṛtirjñānamapohanañca.

vedaiśca sarvairahameva vedyo vedāntakṛdvedavideva cāham

(15:16)

dvāvimau puruṣau loke kṣaraścākṣara eva ca.

kṣaraḥ sarvāṇi bhūtāni kūṭastho.akṣara ucyate

(15:17)

uttamaḥ puruṣastvanyaḥ paramātmetyudhāhṛtaḥ.

yo lokatrayamāviśya bibhartyavyaya īśvaraḥ

(15:18)

yasmātkṣaramatīto.ahamakṣarādapi cottamaḥ.

ato.asmi loke vedeca prathitaḥ puruṣottamaḥ

(15:19)

yo māmevamasammūḍho jānāti puruṣottamam.

sa sarvavidbhajati māṃ sarvabhāvena bhārata

(15:20)

iti guhyatamaṃ śāstramidamuktaṃ mayānagha.

etadbuddhvā buddhimānsyātkṛtakṛtyaśca bhārata